De laatste jaren zijn er heel veel partijen die ondernemerschap in het zonlicht zetten. Zowel positief (ondersteunend) als negatief (vechtend tegen de clichés). Ik beken, ik doe daar volop aan mee. Ik ben er heilig van overtuigd dat ondernemerschap dé driver is om een maatschappij vooruit te brengen, en zo de welvaart (en dus ook de te verdelen welvaart) groter te maken.

We moeten dit dus blijven doen. Niet om ondernemers te verdedigen, wel om zoveel mogelijk mensen warm te maken de ondernemerskant in henzelf te verkennen.

Alleen: in die promotie wordt vooral de glamoureuze kant belicht. De succesverhalen (die dan ook monetair flink beloond worden), de thrill om iets op te bouwen, de luxe om je eigen keuzes te maken, en niet de beslissingen van iemand anders te moeten volgen.

Zoals een beroemde superheld zei: With great power comes great responsibility. Alles heeft een keerzijde; de vrijheid om eigen keuzes te maken betekent ook de plicht om moeilijke keuzes te maken. Jawel, je kan zelf kiezen - maar de keuze is vaak niet tussen koekjes en snoepjes, maar tussen spruitjes en rode kool. (Sorry, ik heb drie jonge kinderen, soms spreek ik nog hun taal.)

Begrijp me niet verkeerd. Toen ik zo'n zes jaar geleden van mijn zolderkamer kwam om samen met Dirk 100% voor het ondernemerschap te gaan, dan was dat vooral vanuit een positieve motivatie. De wil om zelf mijn lot in handen te nemen en iets uit te bouwen, de behoefte om mijn eigen waarden te gaan volgen, de wens om mijn omgeving (het internet) te verbeteren.

Maar als ik terugkijk op die voorbije zes jaar, zie ik dat ik daarvoor veel heb moeten opgeven. Elke positieve keuze heeft ook keerzijdes gehad. De wens om iets te realiseren heeft ook gevolgen gehad die minder glamoureus waren.

Een paar voorbeelden.

Een bedrijf op de kaart zetten doe je niet enkel door goede dingen te doen. Je moet ook duidelijk maken aan de wereld dat je die goede dingen doet - noem het voor het gemak 'marketing'. In tegenstelling tot wat velen denken als ze naar mij kijken, is die marketing niet 'een beetje lullen op Twitter'. Of toch niet enkel dat. Ik heb meer dan zes jaar lang de - zo noem ik het - roadshow gedaan: op elke activiteit in mijn sector aanwezig zijn, elke receptie van Voka en Unizo, elk netwerkevent. Overal waar ik kon presenteren en kennis delen - in het begin in de kleinste parochiezaal voor het meest ongeïnteresseerde ongeschikte publiek. Zelf aan de kar getrokken door events alleen of mee te organiseren. Actief naar scholen stappen om daar kennis door te geven. 
De consequentie daarvan is dat ik al zes jaar lang twee, drie of vier avonden per week niet thuis ben.

Die andere avonden en de weekends die ik wel thuis ben, waren gevuld met - meer werk. Een bedrijf is meer dan zijn core business; er komt administratie, facturatie, financiën, boekhouding, HR... bovenop. Een opgroeiende onderneming heeft niet de luxe om voor elk van die taken iemand specifiek in te huren. De realiteit is dat deze taken bij de ondernemer terecht komen (de medewerkers zeggen snel "ja maar, daarvoor ben ik niet in dienst genomen") - bovenop zijn dagtaak van meedraaien in het bedrijf. 
Dus ben je al snel ganse avonden en weekends bezig met uitvogelen wat dat sociaal secretariaat nu weer fout gedaan heeft, en met het schrijven van kredietdossiers voor de bank, en met het opvolgen van betalingen door trage klanten.

Zo word je als ondernemer constant gedwongen om taken uit te voeren die niet degene zijn waarvoor je initiëel begonnen bent. Je moet constant bijleren - en niet noodzakelijk de meest sexy dingen. Wat is het verschil tussen een kaskrediet en een financiering? Moet ik gaan voor een VOF of een BVBA? Wat is een IBO en wat is het Plus-één-twee-drie-plan? Is een bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering verplicht?
En soms nog veel meer basis. Volg de kuisvrouw op, en zorg dat ze de juiste dingen goed doet. Vervang de gesprongen lampen in het toilet. Zorg dat het e-mail systeem robuust is en nooit plat gaat. Bestel op tijd koffie en cola.

Het betekent dat je tijd moet investeren - veel tijd. Dus moet je knippen op andere tijdsbestedingen.
Tot ongeveer mijn vijfentwintigste las ik gemiddeld tien boeken per week. Knip. Ik was een film- en muziekliefhebber, en spendeerde daar veel tijd aan: lezen van besprekingen, beluisteren en bekijken. Knip. Ik had een aantal hobbies, die ik met veel gusto uitoefende: MtG en LARP (nee, je mag me niet uitlachen). Knip.
Ik ga niet elke week op café, ik zit niet in een sportclub, ik ga niet elke week kaarten. Zou ik graag een perfect onderhouden en afgeboorde tuin hebben? Jawel hoor, maar het wekelijks in de tuin werken schiet er bij in. Mijn auto geraakt in het beste geval één keer per kwartaal gewassen.
Ik spendeer het grootste deel van mijn tijd met werken in en denken over mijn bedrijf.

Dit kan ik allemaal niet doen zonder een gezin dat achter mij staat. Ik probeer zoveel mogelijk de ochtenden in de week met mijn kinderen door te brengen, en het weekend bewaak ik het laatste jaar religieus als familietijd. Maar ik spendeer waarschijnlijk minder tijd thuis dan de doorsnee 9-to-5 werker. Mijn vrouw steunt me in wat ik doe; het vraagt echter extra inspanningen van ons beiden om dit georganiseerd te krijgen en toch nog voldoende ruimte te creëren voor haar om een eigen leven buiten het gezin te onderhouden.

Iets totaal anders: op het moment dat je aan een onderneming begint, stap je in het voetlicht. Niet alleen door aan de bovenvermelde marketing te doen, maar gewoon al door als ondernemer te proberen boven het maaiveld uit te steken. Ook dat heeft gevolgen. Het lijkt glamoureus, gaan spreken en op het podium staan, in de pers komen. De meesten reageren daar positief en ondersteunend op. Maar er is ook een deel mensen dat heel negatief uit de hoek kan komen - zowel in publiek als in directe, persoonlijke communicatie. 
Je moet als ondernemer dan ook leren om te gaan met negativiteit. Je hebt er geen idee van welke opmerkingen, mails, DM's en Facebookberichten ik regelmatig krijg. Als je zo'n zaken echt persoonlijk zou nemen, zou je daar aan onderdoor gaan - een dikke huid en een ijzersterk gevoel van eigenwaarde zijn levensnoodzakelijk.

Ook intern in het bedrijf zijn er keuzes en gevolgen. Samen met de andere directieleden probeer ik een goed evenwicht te vinden in de driekhoek: een plaats creëren waar het aangenaam is om te werken, een bedrijf uitbouwen dat kwaliteit levert, en een duurzame onderneming opzetten die financiëel robuust genoeg is om langer dan drie jaar te blijven bestaan. Die driehoek heeft dezelfde eigenschappen als die andere triangle: trekken aan één hoek betekent toegeven op een andere hoek.
Je kan onmogelijk alle kanten tegelijkertijd bewerken - en dus moet je keuzes maken. Nog steeds vind ik de mensen het belangrijkste in de onderneming. Soms echter moet ik beslissingen nemen die over het ganse bedrijf heen het beste zijn, maar voor 1 persoon of 1 subgroep minder optimaal zijn. Dat is niet de keuze die ik oorspronkelijk gemaakt heb - ik wil graag goed doen voor iedereen. Het is wel de consequentie van de voorafgaande keuzes die ik gemaakt heb. Ik accepteer dat, maar lig er 's nachts wel wakker van.

De combinatie van dat alles zorgt er voor dat de ondernemer ook onder zware druk staat. Soms kom ik op vrijdagavond stijf van de stress thuis, en heb ik een volledig weekend nodig om te recupereren. Langs alle kanten wordt er aan je getrokken. Zal er volgende maand voldoende inkomen zijn om alle lonen te betalen? Wat moet ik nu doen met die negatieve reacties op Twitter? Hoe maak ik duidelijk aan die ontevreden klant dat veel van de oorzaken bij zijn samenwerking met een andere leverancier liggen? Hoe rijm ik de vraag van de ene groep medewerkers naar regels en duidelijkheid met de drang van de andere groep naar vrijheid en creativiteit? Zal het aanbod dat we vandaag met ons bedrijf hebben volgend jaar nog relevant zijn, of zijn we gedoemd om te verdwijnen van de markt tenzij we veranderen? Moet ik schrik hebben van die sociale inspectie volgende week? Zal de overheid volgende maand opnieuw beslissen om bedrijfswagens anders te belasten, zodat mijn medewerkers ontevreden zijn? Hoe hou ik de dwang van de markt om snel te veranderen en te evolueren in evenwicht met voldoende rust en stabiliteit voor mijn medewerkers?

Vragen die er soms voor zorgen dat ik 's nachts met hartkloppingen wakker schiet, en met de gedachte I didn't sign up for this. Ik wou gewoon coole websites maken.

Snap dus goed dat een ondernemer heel veel investeert door te ondernemen. Dat is vaak financiëel - door het eigen spaargeld in het bedrijf te stoppen. Of door inkomen op te geven (ikzelf had jarenlang het laagste loon in het bedrijf). Maar die investering is nog vaker door op andere vlakken heel veel opofferingen te doen. Een ondernemer investeert zijn persoonlijke vrije tijd, zijn sociale leven, zijn gezinsleven, zijn fysieke gezondheid en zijn mentale gezondheid. 
Uiteraard werken veel mensen in loondienst ook heel hard, en zijn die ook heel betrokken bij hun bedrijf. Toen ik vroeger in loondienst bij een bank werkte, lag ik 's nachts ook wakker van mijn werk, en klopte ik ook heel veel uren. Maar het verschil is dat tussen de kip en het varken.

Dit is geen klaagzang. Ik hou van ons bedrijf, van de mensen met elk hun eigen - soms tegengestelde - karakter, van de drang naar innovatie en kwaliteit, van de resultaten die we leveren en de passie waarmee we die leveren, van de spanning tussen snel genoeg veranderen om interessant te blijven en niet te snel veranderen om stabiel te blijven, van het strategische denkwerk dat we voor klanten doen tot het uitkuisen van de koffiemachine, van de inhoudelijke discussies over hoe de bedrijfsprocessen te organiseren tot de gekke vrijdagnamiddagen waarin iedereen een beetje zotter doet, van de projecten en klanten waarbij het iets moeilijker gaat tot die waar we complimenten en prijzen mee winnen.

Ik hou daar uit de grond van mijn hart van.

Ik zou alles doen voor dit bedrijf.

En vanuit die drive maak ik keuzes. En accepteer ik de minder plezante gevolgen. De eindbalans is voor mij positief. Als ik zie hoe we samen in zes jaar tijd een groep van toptalenten verzameld hebben rond superstrakke bedrijfsprocessen en zo de beste resultaten uit onze sector leveren - dan ben ik trots. En dan vind ik de energie om dit nog verder door te trekken, en samen met mijn collega's nog beter te worden.

Maar als je naar ondernemers kijkt, besef dan dat ze elke dag keuzes moeten maken, plezante en minder plezante, en met de gevolgen daarvan moeten leven.

Kijk doorheen de clichés, zowel de positieve als de negatieve.
Een ondernemer is noch een foefelaar, noch een rockster.

Voor wie zich afvraagt hoe mijn werkdagen er uit zien. Dit is het verloop van gisteren:

6.00 Opstaan; eerste mails van de dag verwerken; beetje opzoekwerk doen over de Facebook IPO in voorbereiding van het radiogesprek straks.
6.40 In wacht aan de telefoon.
6.50  Gesprek in De Ochtend van Radio 1 over de Facebook IPO.
7.05 Flesje klaarmaken voor de baby, kinderen wakker maken. Boekentassen voor de jongens klaarmaken, terwijl Gudrun het flesje geeft aan Merel. Ontbijt.
7.45 Merel afzetten in de crèche (Gudrun zet de jongens op school af).
8.05 Op kantoor. Verder mails beantwoorden. Afgewerkte verkorte balans van Netlash-bSeen 2011 nakijken die de boekhouder aanleverde.
8.45 Vragen beantwoorden over een nieuw op te zetten postgraduaat, over nieuw partnership, over CUSTMZ, over adviesraad.
9.00 Vergadering met de copywriters over de teksten van de nieuwe website.
9.30 Vergadering over benchmark en structuur van het loonbeleid-in-uitwerking. Knopen doorhakken over hoe onze interne jobs gerelateerd kunnen worden aan 'bekende' jobs op de arbeidsmarkt.
10.15 Telefonisch overleg met adviseur in het kader van een mogelijke overname. Op punt zetten van juridische documenten hierover.
10.30 Gesprek met 1 van de 2 finale kandidaten voor de vacature van sales manager.
12.15 Overleg met HR-manager over andere openstaande vacatures en stand van zaken.
12.30 Lunchmeeting met mogelijke nieuwe partner/leverancier.
14.05 Telefoongesprek met journalist De Morgen over Facebook IPO.
14.30 Gesprek met de tweede kandidaat voor sales manager.
16.00 Uitspitten verdere cijfers businessplan voor 2012.
16.30 Telefoon van Reyers Laat of ik die avond naar de studio kan komen om over Facebook te praten. 
16.45 Telefoongesprek met stuk onderhandeling over mogelijke uitbreiding van bedrijf.
17.00 Vertrekken naar Zellik voor de nieuwjaarsreceptie van Stima.
18.00 In tankstation even stoppen om snelle hap in te slaan - anders schiet het avondeten er bij in.
18.30 Bij Stichting Marketing op de nieuwjaarsreceptie. Praten met collega's, klanten en prospecten.
19.30 Vroeger vertrekken van de receptie om naar de VRT te rijden.
20.30 Aangekomen op de Reyerslaan, schmink en voorbereidend gesprek.
21.00 Opnames Reyers Laat.
22.00 Kort napraten met de mede-gasten en mensen van de redactie.
22.30 Lift geven aan eindredacteur terug naar Gent. 
23.30 Thuis. Snel de stortvloed aan tweets en facebook commentaar doornemen.
00.00 De afgelopen dag nabespreken met mijn vrouw. 
00.30 Slapen.

Ik geef toe, het was een iets te zware dag gisteren. Gelukkig zijn ze niet allemaal zo. Maar ook door de zwaardere dagen geraken we wel :)

Het verhaal achter mijn 40e verjaardag.

Er komt een heel stuk oppervlakte bij in de kantoorruimte van N-Cube.

De werken zijn ondertussen aan het opschieten:

Reality hits you hard, bro.

Tien jaar geleden werkte ik full-time bij een Grote Belgische Bank. Ik was op dat moment op regionaal niveau verantwoordelijk voor alles wat met e-banking te maken had. Het grootste deel van mijn tijd was ik bezig met het aansturen van de mensen in het kantorennet (de grote beweging van particulieren naar online bankieren moest nog komen).

Maar af en toe moest ik zelf ook in de bres springen om een installatie te verzorgen bij een groter bedrijf. Dit ging dan vooral over het Isabel-pakket.

Vandaag 10 jaar geleden was ik ook zo bij een bedrijf in het Eekloose. Dat was een vrij vooruitstrevend bedrijf: er was overvloedig internet aanwezig, en de zaakvoerders gebruikten dit ook met veel plezier.

Tijdens de installatie toonden ze me iets - er was van alles aan de hand in New York. We probeerden allemaal de website van CNN te bereiken, en dat lukte slechts sporadisch. De beelden die we echter wel zagen, blijven voor mij iconisch.

Een mens denkt aan de lopende wereldgeschiedenis terug in scharniermomenten. Het vorige moment was de val van de Berlijnse Muur, in 1989. Dat eindigde een decade van crisis - het is één van de weinige jaaroverzichten op het einde van dat jaar dat een algemeen positieve en hoopvolle teneur had.

Op dezelfde manier is voor mij 9/11 het einde van de plezante jaren negentig, waarin de bomen tot in de lucht groeiden. Vanaf dan ging het in de wereld weer 10 jaar bergaf - oorlogen, crisissen, politieke onmacht.

In schril contrast tot mijn eigen leven. Dat moment sloot voor mij in mijn hoofd de bank-periode af: ik besloot mijn lot in eigen handen te nemen. (Het vroeg nog een vijftal jaren werken voor ik dat kon realiseren.)
Maar ondertussen, in de laatste tien jaar: een job waarin ik mijn waarden en passie kan volgen, een paar bloeiende bedrijven, een schitterende vrouw en nog mooiere geschenken van kinderen...

Ik ben altijd een beetje tegendraads geweest, en zal dat altijd blijven.

Dingen die door mijn smartphone overbodig zijn gemaakt:

• uurwerk
• fototoestel
• rekenmachine
• zaklamp
• papieren landkaarten
• papieren vliegtuigtickets
• draagbare gameconsole
• papieren agenda
• het weerbericht de dag ervoor op televisie
• papieren boodschappenlijstje
• mp3-speler, of begot walkman
• wekker
• dictafoon
• afstandsbediening voor keynote presentaties

Dingen die door mijn smartphone waarschijnlijk binnenkort overbodig zullen gemaakt worden:

• kleingeld en bankkaarten
• routine checkups bij de dokter (om bloeddruk en hartslag te meten)
• identiteitskaart

Hoe zit het bij jullie?

Ik werd uitgenodigd om een paar weken geleden mee te gaan zeilen in de Captains of Industry Sailing Cup. Een zeilrace voor zakenmensen - maar niet echt een race, voor de meesten was het de eerste keer dat ze kennis maakten met zeilen.

Elk team (er waren er 24) kreeg een boot en een schipper toegewezen. Wij mochten aan boord gaan van de Renate, een 34-jarige boot van mahoniehout. De schipper heette Uwe.

Uwe maakte ons in de voormiddag wegwijs in het zeilwereldje: een aantal termen, hoe een race in elkaar zit, wat er allemaal aan boord moet gebeuren.

Vrij relaxed voerden we ook een aantal maneuvers uit, kwestie van al een beetje te kunnen oefenen.

In de namiddag was dan de echte race. Het bleef een ontspanningstrip, maar als je een aantal bedrijfsleiders samen in ene race zet, dan wordt er toch wel voor de overwinning gegaan...

Er bleef echter ook tijd over om verder kennis te maken met onze schipper. Uwe bleek een Duitse zaakvoerder te zijn van een succesvol bouwbedrijf. Zeilen was zijn grote hobby; hij had 4 zeilschepen in de haven van Nieuwpoort liggen. Hij vertelde dat hij regelmatig naar Nieuwpoort kwam om te zeilen, en dan op zijn boot bleef slapen.

De ganse ploeg amuseerde zich kostelijk. In het begin van de namiddag regende het een beetje, maar daarna kwam de zon er door. Rond 18.00 sloten we de race af, zeilden binnen en eindigden we met een glaasje cava.

We gingen verder naar de afsluitende receptie en diner. Uwe was daar niet bij; we merkten dat wel op, maar stelden ons daar geen vragen over - misschien was hij moe, en lag hij te slapen op zijn boot?

Ik ging naar huis met een tevreden gevoel. Ik had niet verwacht dat ik zou genieten van zo'n fysiek arbeid.

Tot een paar dagen later...

We kregen het nieuws dat de schipper vermist was. Na 4 dagen hebben duikers hem opgevist van onder zijn boot. Bij het nakijken van de beelden op de veiligheidscamera's van de haven, bleek dat hij 's avonds een hartaderbreuk gekregen had, door zijn benen gezakt was en in het water gevallen.

Zoiets zet uiteraard heel wat dingen in perspectief. Zakelijk succes, hobby's, races... alles is relatief als je plots door de bliksem van het noodlot getroffen wordt.