Meer lezen?

Clothing stores of the future How 3D-printing could radically change fashion retail.

(Gepubliceerd op Medium op 17/5/2016. Hier geherpubliceerd ter back-up.)

Let’s face it, there’s something inherently crazy about the way we have organised our clothing industry.

First, there’s someone trying to guess what kind of clothes people will like a year in the future. Then it takes about six months to get from original design to a mass produced stock of the same pieces of fabric. To get all these preproduced fashion items into the hands of end consumers, there’s a complex distribution system with traders, warehouses, retail stores and a host of transport services.

This means a whole sector is depending on a guess what will be fashionable in one years time to decide what and how many items to produce, stock and transport.

(I know, I know — companies are working very hard to make this guessing loop better and shorter. By shortening the production and transportation times. By using focus groups and listening to the taste of consumers. But these attempts stay incremental changes to the same model: make generic things first, sell them later.)

To combat this problem, we’ve installed a whole industry to make sure the clothes we’re manufacturing actually get sold: fashion, advertising, the application of ‘image’…

This is putting the cart before the horse.

What if we redesign this industry so that items only get produced after someone bought it?

Technology is already here

The store of the future has the following technology: a 3D body scanner, software to design and render clothing patterns real time, a smart mirror to browse, inspire and display different designs, and 3D-printers to immediately produce the chosen pieces of clothing.


The future is already here — it’s just not very evenly distributed.

There are a lot of companies working on 3D body scanning hardware and software (example). You could even do this at home with a Kinect or even by using your smartphone

3D body scanning

This is how Joyfit wants you to measure yourself with a smartphone in order to provide you with a made-to-measure 3D-printed bra.

Smart mirrors are also already here.

By using the right kind of software, you could project any design and pattern on your own reflection, and use this smart mirror to browse and choose.

The final piece of technology: a powerful set of 3D-printers. For the moment when we think of 3D-printers, we have a vision of cheap plastics as material, or hard metals (like in dental prosthetics).

But there’s a whole new generation of 3D-printers getting ready to print soft materials.

Disney’s research lab is experimenting with fabric as a 3D-printing source. The result looks a bit like a cross between a 3D-printer and a sewing machine.

3D-print soft fabric

Take a look at this current Kickstarter project: Electroloom. In their own words: “Design and create seamless, ready-to-wear garments based on custom 3D geometries. All from your desktop. No sewing required.”

Piece of cloth made by Electroloom

Electroloom has the ability to 3D print fabric using a process similar to the electroplating of metals. It comes with molds for a tank top, a skirt and a beanie.


Technology is evolving at an ever increasing speed — but the fundamental emotions that drive human beings don’t change. We still need to feel safe, long for love and a feeling of belonging, look for appreciation of others and status, strive for self-actualization.

First we change technology, then technology changes us.

With changed technology comes changed human behaviour, but that changed behaviour is still based on the same human needs and emotions.

We still buy clothes to express ourselves, to express our status, to hide our insecurities, to feel pretty and empowered, to project an image… All these things still need a human eye — not just technology. Unlike with other commodities (that will come to us), we will still want to go to fashion stores to seek a human touch.

We will still need and want a human to reassure us our but does not look too big in that particular piece of clothing…

Imagine yourself entering the clothing shop. You are welcomed, not by a sales person, but by a fashion and styling consultant.

While your bodily measurements are being scanned, she listens to your personal preferences and needs, makes an assertion of your character and lifestyle.

Maybe she will browse your Pinterest boards you assembled with your favorite celebrities, showing your taste in clothing.

The styling consultant proposes a first set of clothing, and projects it on the smart mirror in front of you: “What do you think?”

“Do you prefer a dotted pattern in stead of a striped pattern? Black in stead of red? That’s possible.” With a few swipes on her tablet she changes the model in the smart mirror, until you are satisfied.

3D-printed wedding dress

Some button presses later your new outfit, made to measure, is rolling out of the 3D-printer.


Maybe this 3D-printing technology will even change the way we look at the durability of clothing.

The raw material of clothing could be recycled and reused to print ever new clothes.

This concept design imagines a 3D-printer where clothing can be loaded back into the unit where it is broken down into thread, cleaned, and returned for future use.

Changed dynamics

All this changes the dynamics of fashion completely.

First of all, it removes the guesswork of ‘will people like this’ and ‘how many of these items should we produce’. By doing this, it eliminates a lot of the costs that are now closely associated with fashion: unsold stock, sales and marketing to ‘push’ items.

But it also removes a slew of other costs: transport and distribution, warehouse and retail space, raw materials (zero waste with 3D-printing, and even negative when recycled).

The price of the physical clothing item could well move to a zero marginal cost.

The value will be added by the human amidst all this technology: the styling consultant. Maybe we will just pay for the advice and insights, and get the sets of clothing as a free byproduct.

Human centered

Of course, this is a radical change for fashion retail. Added value will not be generated by stock, distribution, proximity or availability (like it is now).

Amidst all this technology, we need to put the human experience in the centre of attention. Technology is crucial, but we should embed humans in it.

Embed humans in the technology.

Fashion retail chains need to invest in technology, but they need to invest even more in the one factor that will keep adding value: the human touch.

Robots and computers will never replace those.

Imagine a driverless future

(Gepubliceerd op Medium op 26/4/2015. Geherpubliceerd hier ter back-up.)

By now it seems inevitable we will enter a future of selfdriving cars. Traditional car makers like Audi and BMW are hard at work catching up with tech players like Google and Tesla; and who knows what Uber has in store.

It is a fun intellectual exercise to imagine a future where all cars are selfdriving.

Shifting attention

Not having to steer the car yourself would free up a lot of time to do some screen work. Our cars could change into a small personal train wagon:

But why stop at screens? I know a lot of people for whom the daily commute is a constant struggle with time — they keep shaving precious sleep minutes from it.

If the car bringing us to work allows us to drive hands- and attention free, why would we not take the time to wake up during this commute?

I can see a driverless car that serves you breakfast. Maybe even imagine a car with a built-in sink for your morning dental hygiene and with extensive mirrors and make-up tools.

This is a radical shift of attention in a car. If I was running an outdoor advertising company, I would be paying close attention to this, and maybe now be hedging my bets by investing in an in-car advertising platform.

Maybe even radio as an advertising medium will be affected — if we can look at screens in our cars, we are no longer limited to listen to radio while driving.

Who pays the bill?

When all cars are self driving, it will make more sense to stop owning a car yourself and just use Uber-like systems for each ride and pay-as-you-go. The first signs of a new generation that is not interested in buying its own car are already here.

But maybe we will not even pay for rides.

SMAK, an art museum in Ghent, in cooperation with a car brand, is experimenting with small cars that drive through town and are installed as small movable museums. Why would driverless cars not be owned by a museum, and if you buy an entrance ticket to the museum you get a complimentary ride to the museum — the ride is actually part of the experience.

Right now new entrepreneurs are using a Uber taxi driving job as a way to sell other things. As you can read in this Forbes article:

I’m not in Gavin’s car. I’m in his mobile showroom. He’s an Uberpreneur.

There are lots of ways to think of a ride in a selfdriving car as an extension of existing other businesses.

Dating sites are big business. But the end goal of online dating is always to physically meet up. What if there was a special ‘dating’ fleet of selfdriving cars — where you always ride with a new co-rider that is specifically matched to your profile?

Retailers in big cities routinely offer vouchers for parking your car in a paying parking lot in the vicinity of their store. What if they offered free rides from your home to their retail store — just to make sure you shop there?

Maybe companies like Walmart, Target and Tesco should start investing in a fleet of driverless cars that pick up customers and bring them to their outlets.

The horseless cart syndrome

The big danger of thinking about the future: we tend to fall prey to the horseless cart syndrome — imagening the future will be an extrapolation of the present.

Driverless cars will not mean everything will stay the same, except that we won’t be driving our cars ourselves. Radical new technology has a tendency to change human behaviour.

First we change technology, but then technology changes us.

Driverless cars will be supported by powerfull algorithms. Not just to determine how and where to drive — but also to decide where to drive to. It is easy to imagine how we use a selfdriving car as a robot taxi: we call one, say the address we want to be, it brings us there.

But think about what happened when we switched from landline phones to mobile phones. We stopped thinking in ‘call a certain place’ and shifted to ‘call a certain person, whatever the place’. We even stopped remembering the phone number — it changed into a persons name in our mobile address book.

Why would we give an address as a command to a self driving car? Why wouldn’t we ask it to bring us to a more general intention? “Bring me to a medium-priced restaurant.” “I need to find a new suit for the wedding party of my best friend next week.” “Where is a good place to meet new clients for my business?”

Selfdriving cars could be the search engine for the physical world.

If you look at it that way, it is totally understandable why Google is investing so heavily in their selfdriving cars.

Places are coming to us

There are two big reasons why we hop into a car right now: 1. to get our bodies to a different place we have to be; and 2. to pick up something we need.

This second reason will shift dramatically. Why would we ourselves go someplace, just to pick something up and bring it back to our homes, the place we already are? Why would we go to a retail store or shopping mall, just to carry groceries back to our home?

Instead of us going to places, places will come to us.

The first datapoints for this future already exist. Of course Uber is a prime example — instead of going to a taxi stand, you call the taxi to the place you are. Instant gratification guaranteed.

Look at what Postmates or Take Eat Easy are doing — they are bringing the restaurant to you. And why would you go to a post office if Shyp can come to you?

Driverless cars will not be limited by the form factor cars have right now — optimised for people transport. They can and will change into the place they are bringing to you.

When I’m cooking, and I need tomatoes, the farm — in the form of a solar powered, selfdriving farm-truck — will come to me and bring me freshly harvested tomatoes. On demand, or even with anticipatory shipping

In a sense this is going back to some older days — when there was a milkman driving around bringing you milk, or an ice cream trolley driving through your neighbourhood in the summer.

Only now they will be ubiquitous and driven by robots and algorithms.

Rethink retail

Retail stores will have to fundamentally alter their way of thinking. It will not do to just be a distribution point for physical goods. Even the biggest advantage of a shop — the feeling of instant gratification — will disappear.

Added value will have to come from something else.

Software is eating shoes


(Gepubliceerd op Medium op 19/4/2015. Hier geherpubliceerd ter backup.)

Software is eating the world. Every single thing around us is moving from analog to digital — even the solid goods and products in our life.

I am convinced that shoes will become software.

All elements to make that statement come true are already in place, or frantically being developed. Like William Gibson said: the future is already here, it’s just unevenly distributed.

I’ll try and describe the different pieces of the shoe-software puzzle.

1. Scan your feet for perfect fit

You will not have to leave the house to make sure you get the perfect fitted pair of shoes. We will be able to scan our feet ourselves.

Shoefitr is doing this in the opposite direction for the moment — it scans all available shoes en uses that information to recommend the right pair of shoes to customers. Amazon (owner of shoe-seller Zappos) recently bought Shoefitr.

Volumental is experimenting with 3D-scanning of your feet with your mobile device. Based on that personalised scan they’re selling shoes made-to-measure.


2. Design your own personalised shoes

Something that is already common practise with NIKEiD and Converse.

You’re lacking the time/inclination/inspiration to make your own design? You can download one of the design that are being open source by people like you (like what is happening on Thingiverse).

Or you can buy and download a design patter from a famous designer or brand. Maybe you could even scan the pattern you saw that celibrity wearing on tv and use it?

3. 3D-print your personalised shoes

Already some parts of shoes are being made with additive manufacturing. It will not take long until entire shoes can be 3D-printed.

The materials used in 3D-printing are not just hard plastics and metals anymore. Experiments with other materials are being conducted — in order to make teddybears and clothing.

By using a different production process for shoes, designers are no longer bound by the classic shapes. Artists and fashion designers are already experimenting with different shaped shoes:

Architect Zaha Hadid for United Nude

Because the shoes are 3D-printed piece by piece based on your personal scans, they are uniquely fitted for you.

Goodbye to shoes as a mass product.

4. Deliver the shoes on demand

Every e-commerce player, Amazon, and even Google are delivering as fast as they can. This is evolving into same-day delivery.

Uber is planning on using its army of drivers to deliver packages almost instantly (in 10 minutes or less). Amazon is experimenting with drone-delivery; it evens wants to start delivering before you even order.

Maybe shoes will even be 3D-printed on their way to the customer, right in the delivery truck.

One can imagine an app to buy shoes that are almost instantly made to measure and delivered.

Combine this with a future fleet of selfdriving cars — if we want to buy things they will immediately come to us.

One of the main advantages of a retail store over webshops, namely instant gratification, is disappearing swiftly.

The combination of all this is pure software.

Scan, print, order, deliver: completely autonomous and driven by software. You will need to provide a seriously astonishing retail experience to get me back into a shoe store.


If you had asked people roughly 10 years ago what kind of products they would be comfortable buying in webshops, they would have answered: books, cd’s yes, but definitely no shoes because I want to be able to choose and fit them.

Meanwhile, Zalando is showing a year-on-year turnover growth

Mijn 10 trends voor 2017

  • Geschreven door Bart De Waele op donderdag 29 december 2016 in de categorie trends met de tags , .


Een traditie die ik weer wil oppikken - 10 gedurfde en minder gedurfde voorspellingen voor het volgende jaar. (Zie de voorspellingen die ik in 2007 maakte.) Zonder al te veel uitleg of argumentatie - wie deze wil horen moet me in 2017 op een kop koffie trakteren...

1. Chat wordt het nieuwe grote platform
Evident, en al een tijdje aan de gang (zie mijn trendpresentatie van vorig jaar). Onze aandacht verplaatst zich naar chatplatformen, we verwachten meer en meer conversational interfaces als vorm, en bots moeten ons toelaten om dit allemaal te gaan beheren. De grote opportuniteit zit in consumentenbots, die voor ons zullen onderhandelen met bots van bedrijven (smart agents).

2. E-sports gaan mainstream
Naarmate de gaming generation zich over de maatschappij verspreidt, wordt het normaler om op zaterdagavond naar een toptoernooi van pakweg League of Legends te kijken in plaats van naar een voetbalmatch.

3. Computer vision
De belangrijkste technologische evolutie van de komende jaren? Computers die leren zien - de combinatie van de camera-ubiquiteit en algoritmes die beelden kunnen herkennen en interpreteren. Dit ontsluit een golf van nu nog ondenkbare innovaties.

4. Smart contracts
Blockchain is niet alleen een meer efficiënte vervanging van bestaande trust- en identitysystemen. Het zal toelaten om contracten te digitaliseren en automatiseren - en daardoor zichzelf executerende contracten te creëren. We kunnen ons nu nog niet goed voorstellen wat dit allemaal kan betekenen.

5. Human plugins
Het wordt acceptabel om ons eigen lichaam uit te breiden met plugins die niet enkel correctief zijn (bril, hoorapparaat) maar dienen om onze 'normale' functies te vergroten. Ons augmented self wordt gemaakt door headphones, brillen, en misschien zelfs implantaten. Worden de toekomstige gehandicapten zij die geen protheses kunnen dragen?

6. End of the industrial advertising complex
Het langzame, langzame verval van de bestaande trifecta giganten: grote consumentengoederen conglomeraten, massa distributiesystemen in de vorm van supermarkten, en advertentiemodellen gebaseerd op televisie.

7. Physical meets digital
Elk fysiek product en elke fysieke dienst zullen een geïntegreerde digitale component krijgen. De winnaars zullen diegenen zijn die hardware en software op de best mogelijke manier combineren.

8. Pure player wall
De pure online spelers zijn de voorbije jaren gegroeid op online kracht - maar zullen nu meer en meer tegen een muur lopen. De volgende stappen voor groei liggen in combinatie van online en offline, in combinatie van data en creativiteit. We gaan meer onverwachte cross-overs zien.

9. Pop-up houses
We beginnen de eerste tekenen te zien van een andere manier om naar huizen te kijken. Niet meer als bezit, maar als gebruik. Niet meer als een opslagplaats voor dingen die we enkel bijhouden just-in-case (we huren dingen just-in-time). Niet meer als iets dat fysiek vast staat op 1 plaats - wat als we huizen zouden behandelen als self-driving cars? Als self-driving movable locker spaces?

10. Distributed everything
Elk systeem dat op dit moment gecentraliseerd en hierarchisch is, zal de komende jaren razendsnel ingehaald worden door alternatieven die gedistribueerd en P2P zijn. De technologie om zo'n systemen valabel te maken staat op punt en raakt wijd verspreid. Bedenk een sector die gecentraliseerd is, om het even de welke, en ontdek de opportuniteiten. Onderwijs, distributie, retail, financiële sector, recrutering, media, organisatiestructuur... kies maar.

En als toetje, nog 4 long shots - onverwachte events die zich zouden kunnen voordoen:
1. Een grote verzekeraar komt in de perfecte storm terecht van digitale transformatie, turbulente financiële markten en een grote klimaatgerelateerde natuurramp - en gaat spectaculair en publiekelijk failliet. Dit wakkert het debat van overheidssteun en 'to big to fail' opnieuw aan.
2. Eén van de GAFA's (Google, Amazon, Facebook, Apple) koopt een groot televisiestation of tv-zender. Zie bovenstaande trend 8.
3. Facebook stoot in alle stilte Oculus af, net zoals Google de facto met Nest gedaan heeft. Virtual Reality blijkt, net als nederhop, iets te zijn dat om de 10 jaar opnieuw opduikt maar elke keer weer een slecht idee is.
4. Er is een groot politiek schandaal als een live video opduikt van een topman in een compromiterende situatie. Deze live video blijkt achteraf fake te zijn.

Strong opinions, weakly held. Enjoy.

Rise of the bots


"Bots zijn de nieuwe apps." De race om in te spelen op de nieuwste hype in digitaal is volop aan de gang - wie zal de eerste zijn, en wie uiteindelijk de winnaar?

Ik ben er van overtuigd dat bots, chat en conversational interfaces een belangrijke evolutie zijn en dat bedrijven hier absoluut op moeten inspelen. Maar laten we even inzoomen op de juiste context zodat we slimme beslissingen kunnen nemen.

Drie tijdperken

Volgens mij staan we aan de vooravond van het derde tijdperk van het internet.

3 tijdperken van internet

Het eerste tijdperk van het internet was dat van de websites. Het is gestart toen we 1 internet computer (CPU) per huisgezin hadden. De belangrijkste communicatie was die van mensen met computers (mensen die webpagina's raadplegen). We hebben geëxperimenteerd met verschillende manier om met deze stroom van informatie (heel veel webpagina's) om te gaan - directories (Altavista), portalen (Yahoo)... Uiteindelijk bleek dat de beste manier om hierin te navigeren 'search' was. Google dook daaruit op als dominante speler.

En toen vertienvoudigden we het aantal CPU's - in plaats van 1 internetcomputer per gezin kwam er 1 per persoon: iedereen een smartphone. Dit startte het tweede tijdperk, dat van mobile en social. Iedereen kreeg de mogelijkheid om digitaal constant met elkaar te communiceren: mensen praatten met mensen. Deze communicatiestroom gaat via de status update; de beste manier om hierdoor te navigeren blijkt via de 'stream' te zijn. De winnaar is Facebook.

We zijn momenteel in volle beweging om het aantal CPU's nog eens te vertienvoudigen - in plaats van 1 internetcomputer per persoon komen er zo'n tiental per persoon. In wearables, connected home apparaten of alles wat met internet of things te maken heeft. We staan aan de vooravond van het derde tijdperk. Het bulk van de communicatie zal tussen computers onderling gebeuren; en we moeten op zoek naar een goeie manier om door die stroom van informatie te navigeren.

Chat platformen

Alles wijst er op dat chat platformen dé manier worden om met dit derde tijdperk om te gaan. Er is echter nog geen duidelijke dominante speler - dat gevecht is in volle gang.


Facebook is goed gepositioneerd in de Westerse wereld, met zowel zijn Messenger als Whatsapp. Maar inhoudelijk zit het Chinese WeChat mijlenver vooruit. Het is nog iets te vroeg om hier al een winnaar te verklaren.

On top

Pas op - de drie tijdperken zijn niet ter vervanging van elkaar. Ze blijven allemaal tegelijkertijd bestaan en gaan naast elkaar verder.

3 eras on top

De hoeveelheid ervan vertienvoudigt wel iedere keer...

Maar zoals gezegd: we staan nog op de vooravond. Het is te vroeg om al te beginnen gokken, maar we kunnen wel al beginnen experimenteren en de nodige skillset ontwikkelen om ons hierop voor te bereiden.

Blijf helder zien

Onder de koepelterm 'bots' worden verschillende zaken tegelijkertijd geschoven; het is belangrijk om deze uit elkaar te rafelen zodat we goed weten op welke dingen we moeten inspelen.

Ik zie 3 belangrijke begrippen:
- chatplatformen (zoals Messenger, Whatsapp, WeChat) als nieuw kanaal om mensen te bereiken;
- de conversational interface als nieuwe vorm van communicatie;
- computerprogramma's om op die chat kanalen communicatie te automatiseren.

Kanaal, vorm en middel. Drie verschillende dingen, maar nauw met elkaar verweven.

Chat als kanaal

Er is geen twijfel: we spenderen allemaal meer en meer tijd op chatplatformen. Als bedrijf dat wil communiceren met klanten is het cruciaal om daar te zijn waar je klanten zitten; het wordt dus belangrijk om dit kanaal te verkennen en de skillset te ontwikkelen om daar ook aanwezig te zijn.

De aard van dit kanaal maakt het echter moeilijk en kostenintensief: het is een 1-op-1 communicatiemiddel, en als dit door mensen in een bedrijf moet gebeuren wordt de kost ervan ondraaglijk om dit op schaal te doen. Vandaar de zoektocht om de aanwezigheid op dit kanaal te automatiseren met bots.

Maar los van de manier waarop (met menselijke operators of met geautomatiseerde bots) is het belangrijk om hier nu al aanwezig te zijn. Dit is géén hype van voorbijgaande aard; chatplatformen en de tijd die we daarop spenderen zjin reëel en zullen blijven.

Conversational interfaces

Net zoals de dominantie van Google nieuwe skillsets en vormen vroeg voor je website (SEO-kennis, keyword analyse, goeie informatie-architectuur...), en de dominantie van Facebook nieuwe skillsets en vormen vroeg voor sociale communicatie (visueler, clickbait-headlines, focus op engagement...) - zo vraagt het chatplatform ook een nieuwe vorm van communicatie.

Geen eenrichtingsverkeer en louter 'uitzenden', maar een heen-en-weer van vraag en antwoord. Geen ingewikkelde, brede structuren, maar eenvoudige ja-of-nee keuzes. Geen massacommunicatie die voor iedereen begrijpbaar moet zijn, maar 1-op-1 berichten die gepersonaliseerd zijn.


Paradoxaal genoeg is dit de vormtaal van een iets oudere technologie: sms'jes...

De beste manier om deze gepersonaliseerde, 1-op-1 vormtaal van conversational interfaces nu al te oefenen is blijkbaar om terug te keren naar de golden oldies in onze communicatie technologie: sms en e-mail.

Artificiële intelligentie

Als het woord 'bot' valt dan wordt er meestal gedacht aan een computerprogramma dat elke boodschap begrijpt die een mens uitspreekt, en in staat is om daar een coherent antwoord op te geven. Dit gaat over een 'general purpose' artificiële intelligentie die ook feilloos aan taalverwerking kan doen.

Dit is momenteel nog een illusie.

Alle IBM Watson hoera-berichten ten spijt, is de toepassing van zo'n soort bot nog lang niet in het bereik van de meeste bedrijven. Zowel de natural language processing als die zelflerende artificiële intelligentie zijn nog een aantal jaren ver in de toekomst.

Dit pak je op verschillende manieren aan.
- Specificiteit is hier beter dan een allesomvattende intelligentie. Vernauw het speelveld naar een specifiek onderwerp en een specifieke 'dienst'. Mooi afgelijnde diepte is hier beter dan vage breedte. Maak van je bot een zeer specifieke tool.
- Vermijd taalmoeilijkheden door naar voorgedefinieerde vragen en antwoorden te gaan. Vervang de vrije input door keuzemogelijkheden.


Zo zie je dat de huidige versies van bots vaak niet meer zijn dan een uitgesponnen keuzemenu in een chatomgeving - het internet equivalent van een telefoonscript. Dat is ook meer dan ok; het is dé manier om te experimenteren met conversational interfaces en aanwezig te zijn op de chatplatformen.

Hype of niet

Bij het beoordelen van bots moet je dus onderscheid maken tussen kanaal, vorm en tool.
Chatplatformen als kanaal moeten nu al zeer ernstig genomen worden. Het is ook hoog tijd om ervaring te gaan op doen met conversational interfaces. Maar vermijd voorlopig nog de verleiding om zelf aan de slag te gaan met een general purpose chatbot.

In de presentatie hieronder geef ik nog 7 tips voor conversational interfaces:



Elektrische auto's zijn onvermijdelijk

elektrische auto

De elektrische auto is onvermijdelijk.

Wie ooit al met een elektrische wagen gereden heeft, beseft het: dit is een betere versie van de auto. Het rijgevoel en de sensatie van versnelling zijn superieur. En misschien ben ik geen echte petrolhead, maar ik heb weinig nostalgische gevoelens bij de geur van benzine en het gebrul van een benzinemotor... (Dat lijkt me eerder een geval van Stockholm syndroom.)

Er zijn een aantal redenen waarom die elektrische wagen nu niet massaal aangekocht wordt. Kostprijs is daar een van (maar dat is een kwestie van tijd en schaal). Belangrijkste is volgens mij de reikwijdte en capaciteit van de batterij - de onzekerheid of je wel je bestemming zal halen met de beperking van de batterij en de weinige elektrische oplaadstations die er zijn.

Ook in de capaciteit van de batterijen maken we de laatste tijd grote sprongen vooruit; niet in het minst door de steeds grotere schaal waarop bv. Tesla zijn fabrieken en R&D kan toepassen.

Blijft het verschil tussen de wijdverspreidheid van benzinestations, en de weinige elektrische oplaadpunten. En hier zal net het omslagpunt zitten dat plots en niet lineair is.

Zoals de beroemde quote van Hemmingway gaat: "How did you go bankrupt? Two ways. Gradually, then suddenly."

De winstmarges van benzinestations zijn flinterdun - tussen 1% en 3%. Ze overleven zoals elke lage-marge business: door schaalgrootte. Stel dat slechts 10% van de wagens op de weg veranderen naar elektrisch, en dus niet meer tanken bij een benzinestation. Op zich zo'n kleine verandering haalt het volledige schaalvoordeel weg, en maakt benzinestations plots onrendabel en verlieslatend.

innovatie omslagpunt

Dat is de aard van innovatie. In het begin lijkt dit een lineaire curve - tot het omslagpunt bereikt is. Vanaf dan gaat het exponentieel hard.

Van zodra die 10% overgeschakeld zijn, zullen benzinestations ofwel gaan verdwijnen, ofwel massaal overschakelen op elektrische laadpunten om relevant te blijven (en dus hun andere inkomstenbron, het verkopen van broodjes, kranten, snoep... te verdedigen).

(Tussen haakjes. Stel dat benzinestations verdwijnen - wat niet ondenkbaar is gezien we ook elektrisch kunnen opladen thuis en op het werk - dan zit hier een enorme opportuniteit. Die stations zijn nu een distributiepunt voor benzine. Misschien kunnen zij een distributiepunt worden voor iets anders - namelijk de grote e-commerce spelers die op zoek zijn naar fysieke aanwezigheden? Waarom zou Amazon geen keten van benzinestations kopen? Waarom zou Coolblue of Zalando dit niet doen? Gezien de andere inkomstenbron (voedsel, broodjes, snoep, drank) waarom zou uit de Ahold/Delhaize groep de benzinestations aan de autosnelwegen niet overkopen?)

De barrières voor elektrische wagens zullen de komende paar jaren plots en massaal wegvallen. Elektrische auto's worden onvermijdelijk.


Bij wijze van PS:  ook zelfrijdende auto's komen er aan. Maar ze zijn geen nieuw idee - bekijk deze video uit 1971:

Hoe retail zal veranderen door zelfrijdende auto's

future food truck

(Dit artikel verscheen eerst op Bloovi.)

We kunnen er stilaan zeker van zijn dat het er komt: een toekomst met zelfrijdende auto’s. Traditionele autobouwers zoals Audi en BMW werken hard om de achterstand in te halen op technologische bedrijven zoals Google en Tesla. Om nog maar te zwijgen over de mysterieuze plannen van Uber.

Het is een leuke intellectuele oefening om je een toekomst voor te stellen waar geen enkele auto nog een bestuurder nodig heeft.

Aandacht voor de weg?

Zelf je auto niet meer moeten besturen zou veel tijd vrijmaken om je mails te verwerken, nieuwssites te overlopen … Onze auto’s zouden kunnen transformeren in kleine, gepersonaliseerde en geconnecteerde treinwagons met ingebouwde schermen:

Maar waarom zouden we stoppen bij schermen in de auto? Ik ken heel wat mensen die een dagelijkse strijd leveren tegen de tijd door hun dagelijkse pendelen. Ze moeten alsmaar meer slaaptijd opgeven om zich op tijd door het verkeer te worstelen.

Als de wagen ons naar het werk brengt zonder dat het onze handen of zelfs aandacht nodig heeft, dan kunnen we die tijd toch perfect gebruiken om rustig wakker te worden?

Ik kan me perfect een zelfrijdende auto voorstellen die je een ontbijt serveert. Misschien zelfs een auto met een ingebouwde wastafel voor een deel van je ochtendroutine en met spiegels en alle nodige make-up tools.

Dit is een radicale shift van de aandacht in een auto. Mocht ik een advertising agency zijn dat zich richt op reclamedragend stadsmeubilair, dan zou ik deze evolutie nauw in de gaten houden. En misschien zelfs nu al inzetten op in-car advertentieplatformen.

Je kan je inbeelden dat ook radio als medium de impact zal voelen. Als we naar schermen kunnen kijken in de auto, zijn we niet meer beperkt tot luisteren naar de radio tijdens het rijden.

Voor wie is de factuur?

Als alle auto’s zelfrijdend zijn, klinkt het logischer om zelf geen auto meer te bezitten. Je kan eenvoudigweg gebruik maken van Uber-achtige systemen en per gebruik te betalen. Je merkt nu al de eerste signalen dat nieuwe generaties niet per se een eigen auto willen.

Of misschien zullen we zelfs niet betalen voor ritten.

SMAK in Gent werkt samen met een automerk aan een experiment. Kleine auto’s die door de stad rijden en uitgerust zijn als rijdende musea. Zelfrijdende auto’s kunnen dus perfect eigendom zijn van musea en je krijgt een rit naar het museum bij de aankoop van een ticket. De rit zelf is dan deel van de ervaring.

Nu al zijn er Uber chauffeurs die de job gebruiken om andere producten te verkopen. Dat lees je in een Forbes artikel:

“I’m not in Gavin’s car. I’m in his mobile showroom. He’s an Uberpreneur.”

Er zit heel wat potentieel in het idee om zelfrijdende auto’s te beschouwen als een extensie van andere, bestaande concepten.

Dating sites zijn ‘big business’. En hun einddoel is altijd om fysieke ontmoetingen te faciliteren. Wat als er een speciale ‘dating vloot’ zou rondrijden? Zelfrijdende auto’s waar je ritgenoot uitgekozen wordt op basis van jouw profiel.

Retailers in grote steden geven regelmatig vouchers en validatie voor de parking vlakbij hun winkel. Wat als ze gratis ritten zouden aanbieden van jou thuis naar de retail store? Gewoon om jou daar te doen shoppen.

Bedrijven zoals Colruyt, Brico en AVEVE kunnen perfect al beginnen investeren in een vloot met zelfrijdende auto’s die klanten oppikken om naar de winkels te komen.

Het kar-zonder-paard-syndroom

Het risico van nadenken over de toekomst: we dreigen slachtoffer te worden van het kar-zonder-paard-syndroom. De toekomst inbeelden is dan een verlengde van het heden.

Auto’s die geen bestuurder nodig hebben zullen een grotere impact hebben op ons dan enkel wij die zelf niet meer besturen. Radicale evoluties in technologie hebben de neiging om ons gedrag en de hele samenleving te veranderen.

First we change technology, but then technology changes us.2

Logischerwijs zullen we bijzonder krachtige algoritmes nodig hebben voor zelfrijdende auto’s. Niet enkel om te bepalen hoe en langs welke weg we rijden, maar ook om de bestemming te kiezen. De makkelijkste manier om dit voor te stellen is alsof zo’n wagen een taxi-robot is: we roepen er één, zeggen het adres en het brengt ons naar daar.

Maar bedenk even wat er gebeurde toen we overgingen van vaste lijnen naar mobiele telefoons. We dachten niet langer dat we ‘een locatie opbelden’, we begonnen het te zien als: ‘ik bel die persoon, ongeacht waar hij of zij is’. We moeten zelfs het telefoonnummer niet meer onthouden. Het is nu niet meer dan de naam aantikken op onze smartphone.

Waarom zouden we dan nog een adres opgeven als commando voor een zelfrijdende auto? Waarom zouden we niet gewoon een algemenere opdracht geven? “Breng me naar een budgetvriendelijk restaurant.” “Ik moet een pak vinden voor het trouwfeest van een vriend volgende week.” “Waar kan ik in de buurt het best mogelijke klanten ontmoeten voor mijn zaak?”

Selfdriving cars could be the search engine for the physical world.1

Als je het zo bekijkt, is het perfect logisch dat Google nu al zwaar investeert in hun eigen zelfrijdende auto’s.

Locaties komen naar ons

Er zijn twee belangrijke redenen waarom we in de wagen springen: 1. om ons fysiek naar een andere locatie te begeven en 2. om iets op te pikken dat we nodig hebben.

Die tweede reden zal ingrijpend veranderen. Waarom zouden we zelf nog ergens naartoe gaan, gewoon om iets op te pikken en het naar huis te brengen, waar we op dat moment al zijn? Waarom zouden we nog naar de winkel gaan om boodschappen naar huis te sleuren?

Instead of us going to places, places will come to us.

De eerste toepassing van die toekomstvisie zien we nu al. Uiteraard is Uber een schoolvoorbeeld: in plaats van naar een taxistand te gaan, roep je de taxi tot bij jou. Instant voldoening verzekerd.

Kijk ook eens naar wat Postmates of Take Eat Easy doen: zij brengen het restaurant naar jou. En waarom nog naar een postkantoor gaan als Shyp naar jou kan komen?

Zelfrijdende auto’s zullen niet beperkt blijven tot de formule van auto’s die we nu kennen, geoptimaliseerd voor personenvervoer dus. Ze kunnen en zullen transformeren naar de locatie die naar je toekomt.


Je bent aan het koken en je hebt tomaten nodig. De kweker zal naar jou komen, in de vorm van een op zonne-energie aangedreven ‘farm-truck’ en brengt jou heerlijke vers geoogste tomaten. Op jouw vraag, of wie weet: ‘anticipatory shipping’ …

In zekere zin gaan we zo eigenlijk terug naar de oudere tijden, waar de melkboer rondrijdt om melk aan huis te leveren. Of een crèmekar die door de buurt rijdt tijdens de zomer.

Enkel zullen ze nu alomtegenwoordig worden en bestuurd door robots en algoritmes.

Rethink retail

Retail stores zullen hun manier van denken fundamenteel moeten wijzigen. Het zal niet volstaan om louter een distributiepunt te worden. Zelfs het grootste voordeel van een winkel - het gevoel van onmiddellijke voldoening - zal verdwijnen.

Toegevoegde waarde zal van iets anders moeten komen.

Software is eating shoes

3d printing shoes

Software is eating the world. Alles rondom ons wordt digitaal - ook meer en meer de fysieke dingen in ons leven.

Ik meen dat schoenen, als één van de eerste producten in ons dagelijks leven, volledig in software zullen veranderen.

Alle elementen daarvoor zijn al aanwezig, of in volle ontwikkeling om binnenkort aanwezig te zijn. Zoals William Gibson zei: de toekomst is er nu al, alleen is ze niet juist gedistribueerd.

1. Scan je voeten voor de perfecte maat

Shoefitr gaat nu nog omgekeerd te werk, en scant alle schoenen om op basis daarvan de juiste aanbevelingen aan klanten te geven. Amazon (moederbedrijf van schoenenverkoper Zappos) heeft Shoefitr recent opgekocht.

scan je voeten

Volumental experimenteert met 3d-scanning van je voeten via de iPad. Op basis daarvan worden nu op maat gemaakte schoenen verkocht.

2. Maak je eigen ontwerp van gepersonaliseerde schoenen

Dit is al wijd verspreid met NIKEiD en Converse.

Heb je zelf geen zin/tijd/inspiratie om je eigen ontwerp te maken? Dan download je één van de ontwerpen die door het grote publiek ge-opensourced zijn (zie bv. Thingiverse); of je koopt een patroon van een bekende ontwerper. Misschien kan je het patroon dat je die BV hebt zien dragen op tv wel inscannen en hergebruiken?

3. 3D-print de op maat ontworpen schoen

Nu al worden sommige delen van bepaalde schoenen met additive manufacturing gemaakt. Het zal niet zo lang meer duren vooraleer de volledige schoen zo kan gemaakt worden.

3D-printen is al lang niet meer weggelegd voor materialen als hard plastic en metaal. Er wordt volop geëxperimenteerd met ander materialen, geschikt voor teddyberen en kledij.

Door schoenen anders te gaan maken, ben je ook niet meer gebonden aan dezelfde vormen. Kunstenaars en modeontwerpers experimenteren nu al met een ander soort schoenen:

3d schoenen

Omdat de schoenen per stuk op maat van jouw scan ge-3d-print zijn, zijn ze ook uniek geschikt voor jou. Gedaan met schoenen als massaproducten.

4. Lever de schoenen on-demand

Amazon, Google, en lokaal ook de Coolblues en Bol.coms, leveren zo snel als ze kunnen. Dat evolueert naar same-day delivery
Wat Uber van plan is met leveren van pakjes is bijna instant (in 10 minutes or less). Amazon experimenteert met drone-delivery, en wil zelfs al beginnen leveren vooraleer je bestelt.

Misschien worden schoenen zelfs ge-3D-print onderweg naar de klant, in de truck.
Je kan je een app voorstellen waarmee je schoenen koopt die bijna ogenblikkelijk op maat gemaakt en geleverd worden.

Combineer dit met (misschien) een toekomstige vloot van zelfrijdende auto's, en je merkt dat in de toekomst dingen die we willen kopen bijna onmiddellijk bij ons zullen geraken.
Daarmee wordt één van de voordelen van een retail winkel teniet gedaan: het gevoel van instant gratification.

De combinatie is pure software.

Scannen, printen, bestellen, leveren: volledig autonoom en aangestuurd door software. Je zal al met een serieuze retail ervaring moeten uitpakken om mij nog in een schoenenwinkel te krijgen.


Als je pakweg 10 jaar geleden rondvroeg welke zaken in een webshop gekocht zouden worden, was het antwoord: boeken en cd's wel, maar zeker geen schoenen want die wil ik kunnen kiezen en passen.
Ondertussen heeft Zalando jaar op jaar een hogere omzet...


Science-fiction schrijvers zijn de auguren van onze tijd.

Hoe Arthur C. Clarke in 1976 onze huidige maatschappij voorspelde:

"The newspapers are on the way out. We're not gonna ship all this tons and tons of paper around when all we need is information."

In 19-f'ing-76.